Opodal Wawelu na brzegu Wisły wznosi się klasztor paulinów
– Krakowska Skałka. Miejsce szczególne, bo związane
z męczeńską śmiercią jednego z najważniejszych
polskich świętych – św. Stanisława.
Wiadomości o jego życiu posiadamy niewiele. Zachowały się okruchy informacji, zawarte w żywotach spisanych przez Wincentego z Kielczy, Jana Długosza i Piotra Skargę. Problem w tym, że pisali oni swoje prace kilkaset lat po jego śmierci. Czego możemy się od nich dowiedzieć?
Święty Stanisław przyszedł na świat w podkrakowskim Szczepanowie. Rodzice należeli do stanu rycerskiego, być może byli spokrewnieni lub skoligaceni z dynastią panującą. Matka urodziła go nie w domu, ale koło źródła pod rozłożystym dębem. Stanisław pobierał nauki w Krakowie, wykształcenie uzupełnił w belgijskim mieście Liege. Około 1060 r. przyjął świecenia kapłańskie a w 1072 r. objął tron biskupi.
Za życia wsławił się ogromną pobożnością i dokonanymi cudami. Pewnego razu oskarżono go, iż podstępnie przejął wieś, nie płacąc za nią całej ustalonej sumy. Oskarżenie było tym trudniejsze do odrzucenia, że poprzedni właściciel wsi Piotrowin już nie żył. Jednak Stanisław nie przejął się tym – wezwał sprzedawcę na świadka. Pod wpływem modlitw biskupa rycerz powstał z grobu i przybył do Krakowa złożyć świadectwo w sprawie.
Biskup miał też znaczące osiągnięcia polityczne. Wyjednał u papieża ponowną erekcję metropolii gnieźnieńskiej (katedra w Gnieźnie leżała w gruzach od czasów najazdu Brzetysława, a arcybiskupstwo nie funkcjonowało). Tym samym ukrócił próby narzucenia Wielkopolsce zwierzchnictwa, podejmowane przez biskupstwo w Magdeburgu. W 1079 r. poniósł śmierć męczeńską w Krakowie.
Piast, który zamordował biskupa
Jak doszło do tragedii? Król Bolesław Śmiały nieustannie prowadził wojny podjazdowe to z Rusią, to z Czechami. Rycerstwo miesiącami przebywało w polu, władca tymczasem urządzał hulanki ze słomianymi wdowami. Zaniepokojonych członków drużyny, którzy wracali do Krakowa, kazał karać jako dezerterów... Kochanki, którymi się znudził karał... za niewierność mężom. Król był przy tym okrutny i porywczy. Psychologowie, analizując dostępne relacje o jego ekscesach, uznali, iż miał typową osobowość psychopatyczną. Gdy powrócił z wyprawy na Ruś, orgie i hulanki osiągnęły apogeum.
W tej sytuacji biskup publicznie upomniał króla i wezwał go do zaprzestania podobnych praktyk. Widząc nieskuteczność napomnień, zagroził władcy klątwą. Rozsierdzony Bolesław nakazał swoim siepaczom porwać Stanisława sprzed ołtarza i oddać katu. Szczątki męczennika miały zostać rozsiekane i rzucone na pożarcie dzikim zwierzętom.
Jednak z nieba nadleciały cztery wielkie orły, które pilnowały resztek ciała. Po trzech dniach fragmenty zwłok w cudowny sposób zrosły się z powrotem. Palec, który wpadł do pobliskiej sadzawki został porwany przez żyjącą w niej rybę, która jednak poczuwszy moc cudu, zwróciła go w stanie nietkniętym.
Ataku na biskupa miano dokonać w kościele św. Michała na Wawelu. Badaczom wydawało się to logicznie, bowiem tuż obok znajdowało się miejsce straceń. Jednak ludowa tradycja od początku wskazywała na kościół pod tym samym wezwaniem na Skałce. „Żywoty świętego” i „Kronika” Wincentego Kadłubka przedstawiały też inną wersję wydarzeń. Rozsierdzony władca miał wpaść do kościoła z bandą hultajów. Ponieważ jego towarzyszy onieśmieliła powaga miejsca, Bolesław osobiście zamordował biskupa stojącego u ołtarza... Niemal żaden z poważnych historyków nie dawał temu jednak wiary.
Cuda i kult męczennika
Ciało męczennika zostało początkowo pogrzebane na Skałce. Dopiero w 1142 r. relikwie uroczyście przeniesiono do katedry Wawelskiej. Tylko w średniowieczu odnotowano przeszło pięćdziesiąt cudów, które dokonały się dzięki wstawiennictwu tegoż świętego. Ślepcy odzyskiwali wzrok, paralitycy czucie, przywrócił też do życia zmarłe niemowlę.
W cudownym zrośnięciu się posiekanego ciała upatrywano analogii do losów Polski. Najpierw scalanej po okresie rozbicia dzielnicowego, później odrodzonej na gruzach państw zaborczych...
Czytaj dalej
