Zawsze lubił dobrą opowieść.
Jako dziecko zaczytywał się w baśniach, jako dorosły pisał scenariusze do filmów animowanych. W swoim domu w podwarszawskim Konstancinie Michał Malinowski stworzył Muzeum Bajek, Baśni i Opowieści. Zaprasza do niego storytellerów z całego świata, uczy, jak opowiadać historie, ratuje od zapomnienia podania i przekazy.
Odkrył, czym jest sztuka opowiadania, w 1997 roku na jednej z wysp Papui-Nowej Gwinei.
– Tubylcy zaprosili mnie na ucztę z żółwia morskiego. Po zmroku cała wioska, około 150 osób, zebrała się wokół ogniska i dwóch starców do białego rana opowiadało różne historie. Jedną z nich pamiętam do dziś: o dwóch chłopcach, którzy nie posłuchali rodziców i wypłynęli w morze, a po powrocie zostali zamienieni w orzech kokosowy i palmę. Wszyscy Papuasi uczestniczyli w tym opowiadaniu. Wstawali, śpiewali, niektórzy zaczęli grać na instrumentach, inni tańczyć.
Michał znalazł się w Papui-Nowej Gwinei, gdy poszukiwał inspiracji do filmu animowanego dla dzieci, którego akcja zaczynała się na rajskiej wyspie. Musiał ją zaprojektować, dlatego jeździł po świecie i oglądał różne wyspy. Pracował wtedy po ukończeniu w Szwajcarii studiów malarskich i graficznych jako asystent w Pracowni Grafiki Komputerowej na Politechnice w Tokio. Jego autorski scenariusz spodobał się kilku producentom i jeden z nich zaproponował mu realizację filmu.
Słuchając opowieści Papuasów, uświadomił sobie, że w Polsce na wsi też był popularny zwyczaj wspólnego opowiadania przy zajęciach gospodarskich, np. przy darciu pierza. Pomyślał, że można by stworzyć muzeum, które gromadziłoby opowieści z całego świata. – Dlaczego muzeum? Jako student uczelni plastycznej odwiedzałem je na całym świecie. Zawsze je kochałem. Spotykałem jednak często muzea pełne martwych przedmiotów w gablotach. Pomyślałem, że byłoby ciekawie stworzyć żywe muzeum historii. Takie, w którym gościliby opowiadacze. Opowieści nie można przecież zamknąć w gablocie…
Storytelling w autobusie
Po powrocie z Papui Michał nadal pracował w Tokio nad animacjami. Ale kiedy znalazł w Internecie informację o Wydziale Folkloru i Mitologii na Uniwersytecie Harvarda, postanowił pojechać do Stanów.
– W Japonii od rana do nocy pracowałem w małym pomieszczeniu, gdzie wszyscy siedzieli sobie na głowie. Byłem wręcz zrośnięty z komputerem. Przejadła mi się taka praca z maszyną – mówi.
To była jednak trudna decyzja. Miał bardzo dobrze płatną pracę – zarabiał ponad 7 tys. dolarów miesięcznie – i wiele osób dziwiło się, że postanowił ją rzucić. – Nie bałem się. Lubiłem pracować w animacji, ale zawsze była we mnie otwartość na zmiany. Nie chciałem być zniewolony tym, co robię.
Na Harvardzie spędził rok jako wolny słuchacz. Żył z oszczędności zgromadzonych w Japonii. Podczas tego roku spotykał się z badaczami bajek, uczył się, jak zbierać ustne opowieści, jak je badać i porównywać. – Uczestniczyłem m.in. w zajęciach z afrykańskiej tradycji ustnej, gdzie przekazywanie mądrości i wiedzy o świecie przez opowiadaczy jest bardzo żywe. W Afryce od kilku tysięcy lat istnieje nawet specjalna kasta opowiadaczy, ludzi wyjątkowo szanowanych.
Podczas wizyty w Waszyngtonie w Centrum Badań nad Folklorem Biblioteki Kongresu Michał zetknął się z bardzo popularnym w USA storytellingiem, czyli sztuką opowiadania.
Czytaj dalej
