Małgorzata Szejnert radzi namówić bohatera do wspólnego obejrzenia rodzinnego albumu ze zdjęciami, wtedy łatwiej zadać pytanie dotyczące rodzinnej tajemnicy.
Każdy dziennikarz ma własne sposoby na uzyskanie odpowiedzi na kłopotliwe pytanie.
Mariusz Szczygieł: – Jeżeli nie dostanę satysfakcjonującej odpowiedzi za pierwszym razem, powtarzam całe to pytanie i odpowiedź na głos: „Czyli mam napisać, że na pytanie »Czy był pan pijany?« pan Mieczysław odmówił odpowiedzi?”. „No nie, tak niech pan nie pisze...”, słyszę wtedy. I zaczynamy negocjacje, podczas których człowiek jednak coś o sobie mówi.
Grzegorz Miecugow: – Wierzę, że czasami rozmówcy zarażają się naszym sposobem mówienia. Jeżeli coś nie idzie, trzeba przywołać jakąś anegdotę, zadać łatwiejsze dwa, trzy pytania, użyć luźniejszego języka. Może rozmówca przejmie mimowolnie nasz styl mówienia, rozwiąże mu się język.
Jak się przygotować
Jedni chcą wiedzieć o pytanym jak najwięcej, drudzy – minimum. Jachowicz przyznaje, że przed każdą rozmową sięga do swego archiwum zgromadzonego na pięćdziesięciu dyskietkach. – Kiedyś byłem zwolennikiem jak najdokładniejszego przygotowywania się – mówi Miecugow. – W połowie lat 90. prowadziłem w TVP program na zmianę z Tomkiem Lisem i Jarosławem Gugałą. Zaprosiliśmy Waldemara Pawlaka. Przed programem zrobiliśmy symulację. Tomek zadawał pytania, a ja udawałem Pawlaka. Kiedy byłem w stanie wybrnąć z pytania, odrzucaliśmy je. Aż wreszcie udało się. Trudne pytanie brzmiało: „Za parę lat wejdziemy do Unii Europejskiej. Ile wówczas osób powinno pracować w rolnictwie?”. Zadaliśmy je w programie. Pawlak kręcił, a jak tylko zmieniał temat, Jarek Gugała znowu je zadawał. I tak osiem razy. Nie odpuściliśmy.
Miecugow przed krótkim wywiadem przegląda wypowiedzi gościa z ostatniego tygodnia, sprawdza, czy jego rozmówca nie zmienił zdania na jakiś temat. Czyta też to, co o nim mówią inni. Jeśli ma zrobić długą rozmowę z pisarzem, czyta jego ostatnią książkę, jeśli z naukowcem – dwa, trzy wywiady, których udzielił.
W przypadku wywiadów z intelektualistami lub ekspertami wskazane są proste pytania. Żadnego mądrzenia się, że my też znamy się na temacie. Inaczej rozmówcy zaczną się posługiwać skrótami myślowymi, a zamiast wytłumaczyć jakąś teorię, rzucą nazwisko jej twórcy. Podczas przygotowań do wywiadów informacyjnych lub długich rozmów można zanotować parę zagadnień. Szczygieł: – Przygotowuję sobie zawsze pytania, którymi mogę sprawić pytanemu przyjemność. Dowiaduję się o mało znane, ale pozytywnie znaczące w życiu rozmówcy fakty. To otwiera pytanego.
Czasami ważniejszy od odpowiedzi jest jej brak. Słynny jest przypadek sprzed kilku lat, gdy prowadzący program „Night News” dziennikarz BBC Jeremy Paxman zadał angielskiemu ministrowi spraw wewnętrznych 12 razy to samo pytanie. Kiedy nie usłyszał odpowiedzi, zakończył rozmowę: „Widzę, że Michael Howard nie chce odpowiedzieć na moje pytanie”.
Jacek Tomczuk
Czytaj dalej
poprzednia
